จำได้เมื่อครั้งยังเรียนอยู่ต่างประเทศ มีโทรศัพท์จากบริษัท Bellsouth ซึ่งเป็นบริษัทที่ให้บริการโทรศัพท์บ้านและโทรศัพท์เคลื่อนที่รายหนึ่งของประเทศสหรัฐอเมริกา โทรมาชักชวนว่า ถ้าผมตัดสินใจเปลี่ยนไปใช้บริการของบริษัท Bellsouth จากเดิมที่กำลังใช้ของบริษัท AT&T อยู่ (โดยที่ยังคงใช้เบอร์เดิม) ผมจะได้รับเงินโอนเข้าบัญชีทันที่ 20 เหรียญ สำหรับคนอเมริกาแล้ว การชักชวนให้เปลี่ยนค่ายบริษัทมือถือ (พร้อมแถมเงิน) ในลักษณะนี้นั้นเป็นเรื่องที่ปกติ แต่เรื่องนี้เป็นเรื่องที่คงเหมือนกับความฝันในประเทศไทย
แต่แล้ว ความฝันก็เริ่มที่จะกลายเป็นความจริง เมื่อ คณะกรรมการกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ หรือ กทช. มีมติให้ผู้ใช้บริการโทรศัพท์เคลื่อนที่ สามารถใช้บริการคงสิทธิ์หมายเลขโทรศัพท์เดิมไว้โดยไม่ต้องเปลี่ยนเครือข่ายผู้ให้บริการ โดยให้คิดค่าธรรมเนียม 99 บาท และกำหนดให้เครือข่ายย้ายระบบให้แล้วเสร็จได้ภายใน 3 วัน เริ่มเปิดให้บริการตั้งแต่วันที่ 31 สิงหาคมนี้ เป็นต้นไป
ถึงแม้ว่าในเชิงของนักการตลาดอาจมองว่าธุรกิจโทรศัพท์เคลื่อนที่จะเป็นธุรกิจที่มีการแข่งขันมากก็ตาม โดยอาจสังเกตจากเม็ดเงินที่ใช้ในการโฆษณา การจ้าง presenter ที่มีชื่อเสียง และการแข่งขันในการนำเสนอสินค้าหรือบริการที่หลากหลายก็ตาม แต่สำหรับนักเศรษฐศาสตร์แล้ว ธุรกิจนี้เป็นหนึ่งในธุรกิจหนึ่งที่มี “ระดับของการผูกขาดสูง” นักเศรษฐศาสตร์มองว่าการผูกขาดของธุจกิจโทรศัพท์เคลื่อนที่เกิดจาก
1) ธุรกิจนี้จะเริ่มต้นได้จากการที่จะต้องได้รับการสัมปทานจากภาครัฐ ถึงทำให้ไม่จะมีเพียงผู้ประกอบการเพียงไม่กี่รายเท่านั้นที่จะสามารถผ่านกำแพงเข้ามา (Entry Barrier) ดำเนินกิจการในธุรกิจนี้ได้ ดังนั้นจึงจะเห็นได้ว่าในประเทศไทยจึงมีผู้ให้บริการหลักในธุรกิจนี้เพียงแค่ 3 รายเท่านั้น โดยถึงแม้ว่า 1 ใน 3 รายที่มีอยู่นั้นจะเป็นบริษัทของคนไทย แต่ก็เป็นบริษัทลูกของบริษัทไทยที่มีการผูกขาดในหลายๆ กิจการมากที่สุดบริษัทหนึ่ง
2) ในด้านโครงสร้างต้นทุน ธุรกิจโทรศัพท์เคลื่อนที่เป็นธุรกิจที่มีลักษณะของการผู้ขาดโดยธรรมชาติ (Natural Monopoly) เรื่องจากธุรกิจนี้มักมีต้นทุนคงที่ (Fixed Cost) สูงเพราะจะต้องจ่ายเงินให้กับการสัมปทานและการลงทุนในช่องสัญญานดาวเทียม แต่มักจะมีต้นทุนแปรผัน (Variable Cost) ที่ต่ำถึงต่ำมาก การตั้งราคาการโทรต่อนาที (ถึงแม้จะมีราคาแค่ 1 บาทหรือ 50 สตางค์) ก็เป็นราคาที่สูงเพียงพอที่จะสร้างกำไรอย่างมหาศาลให้กับผู้ประกอบการ การตั้งราคาและนำเสนอสินค้าในรูปแบบที่หลากหลาย (Price Discrimination) ยังช่วยสร้างผลกำไรอย่างมหาศาลแก่บริษัท โดยจากการศึกษาของนักวิชาการทางด้านนี้ยังระบุว่าประเทศไทยเป็นประเทศที่มีการตั้งราคาค่าโทรที่สูงที่สุดในภูมิภาคอาเซียน ซึ่งจุดนี้แสดงถึงความไม่เป็นธรรมที่ผู้ใช้บริการไทยได้รับ
3) ผู้ใช้บริการในธุรกิจโทรศัพท์เคลื่อนที่ (และธุรกิจโทรคมนาคมทั่วไป) มักประสบปัญหาที่ไม่สามารถเปลี่ยนแปลงไปใช้บริการกับผุ้ประกอบการรายอื่นๆ ได้มากนัก เนื่องจากอาจติดที่สัญญาน หรือถ้าเปลี่ยนแต่ละครั้งก็ต้องเปลี่ยนเบอร์ใหม่ซึ่งทำให้ไม่สะดวก ในทางเศรษฐศาสตร์เราเรียกว่ามีลักษณะของการมี Switching Cost ที่สูง ซึ่งสุดท้ายผู้ใช้บริการก็ต้องจำทนที่จะต้องใช้บริการกับบริษัทมือถือรายนี้ต่อไป เพราะจะเปลี่ยนแต่ละทีก็ยาก
จากรายงานของสถาบันคุ้มครองผู้บริโภคในกิจการโทรคมนาคม หรือ สบท. ยังเปิดเผยว่า ปัญหาร้องเรียนของผู้ใช้บริการโทรศัพท์เคลื่อนที่ที่มีมากที่สุดได้แก่ปัญหาคุณภาพและมาตรฐานการบริการ (ร้อยละ 45) รองลงมือค่าบริการผิดพลาดและไม่เป็นธรรม (ร้อยละ 18)
ดังนั้นโดยส่วนตัวเห็นว่า การอนุญาตให้ผู้ใช้บริการสามารถเปลี่ยนค่ายโดยไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนเบอร์นี้ จึงเป็นจุดเริ่มของการช่วยสร้างความเป็นธรรมให้แก่ผู้บริโภคให้มากยิ่งขึ้น เพราะเป็นการช่วยลด Switching Cost ของผู้ใช้บริการ ผู้ใช้บริษัทมือถือทุกคนสามารถมีทางเลือกในการใช้บริการกับบริษัทที่นำเสนอราคาและรูปแบบการโทร (Package) ที่ดีที่สุด นอกจากนี้นโยบายดังกล่าวยังส่งผลให้บริษัทผู้ให้บริการมือถือจะต้องดำเนินกลยุทธ์การแข่งขันมากขึ้น (ทั้งการแข่งขันทางด้านราคาและไม่ใช่ราคา) ที่จะต้องพยายามรักษากลุ่มลูกค้าเดิมไม่ให้หนีไปไหน ซึ่งในระยะยาว การเพิ่มระดับการข่งขันของธุรกิจนี้อย่างการกำหนดเพดานราคาค่าโทร (Price Ceiling) หรือการเปิดโอกาสให้ผู้ประกอบการรายอื่นๆ เข้ามาดำเนินกิจกาให้มากขึ้นก็อาจเป็นขั้นตอนที่ยากและท้าทายต่อไป
ถึงแม้จะเป็นเรื่องปกติที่นโยบายที่เน้นสร้างความเป็นธรรมแก่ผู้บริโภค มักจะได้รับการต่อต้านจากผู้ประกอบกิจการเสมอ แต่ถ้าภาครัฐมองเห็นประโยชน์ที่จะตกอยู่กับคนกลุ่มใหญ่เป็นสำคัญ นโยบายนั้นก็เป็นสิ่งที่ควรได้รับการสนับสนุน โลกนี้ไม่มีอะไรฟรีครับ มีคนนึงได้ประโยชน์ก็ต้องมีคนที่เสียประโยชน์เป็นเรื่องปกติ แต่ต้องให้น่ใจว่า คนได้ประโยชน์นั้นเป็นคนกลุ่มใหญ่ของประเทศ
