หลังจากได้มีการจัดเสวนา
ศึกษาวิจัย งานประชุม และอื่นๆ อีกมาก โดยเฉพาะในยุครัฐบาลชุดก่อน
และแล้วประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน (ASEAN Economic Community) ก็ได้นับหนึ่งอย่างเป็นทางการตั้งแต่วันที่
31 ธันวาคม พ.ศ.2558 ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของการอนุญาตให้มีการเคลื่อนย้ายสินค้า บริการ
การลงทุน แรงงานฝีมือ และเงินทุนที่เสรีขึ้น ปฏิญญาว่าด้วยความร่วมมืออาเซียน
(Declaration of ASEAN Concord II หรือ Bali Concord II) ปี 2546 ยังเห็นชอบให้มีการจัดตั้ง "ประชาคมอาเซียน
(ASEAN Community)" ภายในปี พ.ศ.
2563 (ค.ศ. 2020) ซึ่งประชาคมอาเซียนนี้นอกจากประชาคมเศรษฐกิจอาเซียนแล้วยังประกอบไปด้วยอีก
2 เสาหลัก (pillars) ได้แก่ 1. ประชาคมความมั่นคงอาเซียน (ASEAN Security Community–ASC) และ 2. ประชาคมสังคมวัฒนธรรมอาเซียน (ASEAN
Socio-Cultural Community-ASCC)
เมื่อเปรียบเทียบกับภูมิภาคอื่นๆ
ประเทศในกลุ่มอาเซียนมี เป็นภูมิภาคที่มีความหลากหลายมากที่สุด
ไม่ว่าจะเป็นทั้งระดับการพัฒนาทางเศรษฐกิจ การปกครอง ศาสนา ภาษาและวัฒนธรรม
เมื่อเปรียบเทียบกับภูมิภาคอื่นๆ มีความแตกต่างในระดับของการพัฒนามากที่สุด
ดังนั้นการเข้าสู่ประชาคมอาเซียนจึงมีความท้าทายมากกว่าประชาคมเศรษฐกิจอาเซียนอีกหลายเท่าตัว
ถ้าจะเลือกประเด็นที่จะเข้ามาเกี่ยวข้องกับประชาคมทั้ง
3 ด้าน (AEC,
ASC, และ ASCC) แล้วต้องยอมรับการประเด็นทางด้าน
"แรงงาน" เป็นประเด็นสำคัญที่สุดเพราะเกี่ยวข้องกับแรงงานในฐานะที่เป็นปัจจัยการผลิต
(Factor of Production) โดยเฉพาะในมิติของการเคลื่อนย้ายแรงงาน
(Migration) ของวิชาชีพหลักๆ 8 วิชาชีพได้แก่ หมอ พยาบาล
ทันตแพทย์ วิศวกร สถาปนิก นักบัญชี ช่างสำรวจ และวิชาชีพการท่องเที่ยว
ในขณะที่ในด้านของพิมพ์เขียวของประชาคมสังคมและวัฒนธรรมอาเซียน
(ASCC Blueprint) 2009-2015 ได้กำหนดยุทธศาสตร์ด้านแรงงานและการจ้างงานได้แก่
1) ลงทุนเพื่อการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ ,
2) สนับสนุนงานที่มีคุณค่า (promotion of decent work) ซึ่งหมายถึงงานที่สามารถตอบสนองความต้องการเกี่ยวกับชีวิตการทำงานของมนุษย์ไม่ว่าจะเป็น
การมีโอกาสและรายได้ การมีสิทธิในด้านต่าง ๆ (rights) การได้แสดงออก
(voice) การได้รับการยอมรับ (recognition) ความมั่นคงของครอบครัว
(family stability) การได้พัฒนาตนเอง (personal development)
การได้รับความยุติธรรม (fairness) และการมีความเท่าเทียมทางเพศ
(gender equality), และ 3) เสริมสร้างทักษะของการเป็นผู้ประกอบการ
(Strengthening entrepreneurship skills) ให้ผู้หญิง เยาวชน ผู้สูงอายุ
และผู้พิการ
ในขณะที่ทางด้านพิมพ์เขียวของประชาคมการเมืองและความมั่นคงอาเซียน(APSC
Blueprint) จะเน้นส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชน พัฒนาทรัพยากรมนุษย์และสร้างขีดความสามารถในพื้นที่ภายหลังความขัดแย้ง,
เสริมสร้างความร่วมมือในการรับมือประเด็นปัญหาสำคัญความมั่นคงรูปแบบใหม่โดยเฉพาะเรื่องการ
ต่อต้านอาชญากรรมข้ามชาติและความท้าทายข้ามแดนรวมถึงการค้ามนุษย์
ซึ่งประเด็นดังกล่าวล้วนเกี่ยวข้องกับตลาดแรงงานแทบทั้งสิ้น
ดังนั้น
ในการเข้าสู่ประชาคมอาเซียนโดยสมบูรณ์แบบ
ประเทศสมาชิกจำเป็นต้องก้าวข้ามความสนใจเพียงแค่ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน
แต่ควรให้ความสนใจกับอาเซียนมากกว่า รวมไปถึงเรื่องต่างๆ
อีกจำนวนมากที่เป็นเรื่องสำคัญ กระทบกับคนหมู่มากของประเทศ
แต่กลับไม่ได้ถูกนำเข้ามาพูดคุยในกรอบประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน (AEC) เช่น แนวทางการในการบริหารจัดการแรงงานข้ามชาติที่มีทักษะต่ำ
มาตรฐานการคุ้มครองแรงงานระหว่างประเทศ การพัฒนาทักษะฝีมือแรงงานร่วมกัน รวมไปถึงการพิจารณาปรับกฎระเบียบภายในของประเทศสมาชิกอาเซียนให้สอดคล้องกันเพื่อเอื้อต่อการเคลื่อนย้ายบุคลากรระหว่างกัน
นอกจากนี้
การเตรียมความพร้อมคนไทยสู่พลเมืองอาเซียน
ต้องเตรียมพร้อมให้แรงงานไทย
- เห็นประโยชน์ของอาเซียน (โดยเฉพาะอาเซียนทางบกซึ่งได้แก่กลุ่มประเทศ CMLV) และพยายามเข้าใจภาษาและวัฒนธรรมซึ่งจำเป็นในการติดต่อสื่อสารและดำเนินธุรกิจการค้า
- ปรับกระบวนการทำงาน ส่งเสริมวัฒนธรรมองค์กรที่ดี ยอมรับความแตกต่างด้านเชื้อชาติ ภาษา ศาสนา และวัฒนธรรม และยอมรับในความหลากหลายที่จะเกิดมากขึ้นในอนาคต
- ภาคการศึกษาจำเป็นในการปรับปรุงหลักสูตรการศึกษาให้สอดคล้องกับความต้องการของตลาดแรงงาน ASEAN
- ปรับปรุงวัฒนธรรมองค์กรและสิ่งจูงใจการทำงาน อาทิ เงินเดือน ค่าจ้าง สวัสดิการ ฯลฯ เพื่อรักษาบุคลากรที่มีคุณภาพไว้ในองค์กร
- เปิดรับการรับพนักงานต่างชาติ ผ่อนคลายกฎระเบียบบางอย่างที่ไม่จำเป็น (เช่นการสอบใบประกอบวิชาชีพที่ต้องใช้ภาษาไทย) เพื่อแก้ไขปัญหาการขาดแคลนแรงงานในประเทศ และสามารถดึงดูดแรงงานวิชาชีพที่มีความสามารถ (Talent Professionals) ให้มาทำงานในประเทศไทยได้มากขึ้น และส่งเสริมให้มีการถ่ายทอดองค์ความรู้ที่มีคุณค่าระหว่างกัน
และในระยะยาว
เนื่องจากภาคธุรกิจมีส่วนสำคัญต่อการจ้างงาน ภาครัฐควรกำหนดทิศทางเชิงยุทธศาสตร์ (Strategic
Direction) ของประเทศให้ชัดเจน เช่น บริษัทไทยควรจะไปลงทุนในประเทศต่างประเทศในอุตสาหกรรมใดและจะมีการจ้างแรงงานในประเทศนั้นๆ
อย่างไร
หรือจะเน้นการลงทุนในประเทศในอุตสาหกรรมใดและเลือกใช้แรงงานจากต่างประเทศหรือไม่และเป็นจำนวนเท่าใด
ทั้งนี้การกำหนดยุทธศาสตร์ดังกล่าวจะช่วยให้การบริหารจัดการแรงงานภายใต้ประชาคมอาเซียนมีประสิทธิภาพขึ้น